Zamknij

Poniemieckie dziedzictwo

15:00, 06.02.2021 | P.K
Skomentuj
REKLAMA

W powiecie wałeckim i w samym Wałczu praktycznie na każdym kroku można natknąć się na pozostałości po dawnych mieszkańcach tych terenów. Poczynając od domów, poprzez kościoły i cmentarze, po rzeczy codziennego użytku, choć czas coraz bardziej nadweręża elewacje, nagrobki oraz wyszczerbia filiżanki i talerze. Czy północna i zachodnia Polska była dla repatriantów ze wschodu - jak niektórzy mówili - Dzikim Zachodem, czy też nowym bardziej nowoczesnym domem?

 

„Eto uże nie Polsza, eto Sojuz” usłyszała moja mama w Wilnie i 1,5 miliona Polaków wysiedlonych z Kresów Wschodnich w latach 1944 - 48. Tak samo jak 3,5 miliona Niemców usłyszało „Hier ist Polen”, opuszczając w latach 1945 - 50 swoje domy. Osadnikom i repatriantom przyjeżdżających na Ziemie Odzyskane - pisała Katarzyna Kuszyk w książce „Poniemieckie” - jak wygrana w wielkiej loterii przypadły kamienice, fabryki, kopalnie, parki, szpitale, szkoły, przedszkola, uniwersytety, mleczarnie, browary, gazownie, wodociągi, a także talerze, meble, często pierzyny i obrusy, a nawet słoiki z kompotami i zakonserwowanym mięsem. Należy pamiętać, że spora część przyjeżdżających na te ziemie przesiedleńców przeżyło cywilizacyjny szok. Dla większości mieszkańców Kresów - może poza tymi z dużych miast jak Wilno, czy Lwów - wielkie murowane kamienice, w których funkcjonował wodociąg, kanalizacja i gazociąg były zupełną nowością.

Pamiętam jak w 1970 roku, gdy miałem 14 lat, przyjechał do nas w odwiedziny z Białegostoku brat mojej mamy. Często mówił jak musiał długo jechać na ten Dziki Zachód i bardzo się dziwił, że mama i jej siostry zdecydowały się na zamieszkanie w Wałczu. Wreszcie mój nauczony ładu i porządku ojciec - w końcu poznaniak - nieco zirytowany takim monologiem, wziął szwagra pod pachę i rzekł: choć Józek, pokażę ci ten Dziki Zachód.

Rozpoczęliśmy od kuchni - mieszkaliśmy wtedy na ulicy Bohaterów Stalingradu 7 (obecnie ul. Dworcowa).

- Widzisz, duże przestronne pomieszczenie z lastriko na podłodze, a te niewielkie drzwi tam z lewej prowadzą do spiżarni - oprowadzał szwagra jak wytrawny przewodnik. - W rogu kuchni stoi urządzenie u was rzadko spotykane, lub wręcz nieznane. To piec centralnego ogrzewania. Palę w jednym miejscu, a ciepło mam w całym mieszkaniu. Teraz przejdziemy do łazienki. Jest toaleta, a wy pewnie chodzicie do wychodka na podwórku lub - w najlepszym wypadku - macie wspólny kibel na półpiętrze. - Ojciec dalej pastwił się nad szwagrem. Widzisz duża, dwumetrowa wanna, a obok kolumna grzewcza, gdzie mogę nagrzać wodę do kąpieli. Ty chyba nawet nie wiesz co to łazienka - dogryzał jeszcze mocniej.

Po zwiedzeniu mieszkania wyszliśmy do miasta i ojciec dalej uświadamiał szwagra, jakie udogodnienia pozostawili po sobie dawni mieszkańcy Deutsch Krone.

- Dworzec, a obok parowozownia, lecz najważniejsza w tej części miasta była gazownia. - Tak, tak mój drogi, oprócz kanalizacji i wodociągu w domu, mamy również gaz i nie trzeba palić pod kuchnią, aby ugotować obiad. Więc pytam, czy to jest Dziki Zachód?

Oczywiście przeszliśmy obok poczty, Aten Wałeckich i innych szkół, pokazaliśmy gościowi koszary i Bukowinę, a także bunkry. Na koniec chcą ostatecznie „dobić” szwagra, ojciec rzekł: tu Kajzer Wiluś (niemiecki cesarz Wilhelm II) budował kamienice i szkoły oraz budynki użyteczności publicznej, a u was car Mikołaj II co najwyżej więzienia. Przesadzał, lecz wieczorem przy zakrapianej kolacji wujek przyznał, że można w Wałczu żyć.

W czasach mojego dzieciństwa i młodości praktycznie cały Wałcz był poniemiecki. Od kiedy pamiętam nikt nie dbał o poniemieckie mienie. Wszystko co nie było obiektem wojskowym czy przemysłowym, powoli się sypało i niszczało. Początkowo, zaraz po wojnie, wynikało to trochę z poczucia tymczasowości; napływowa ludność myślała, że będzie w mieście mieszkać tylko przez chwilę, no powiedzmy kilka lat i później powróci w rodzinne strony. Więc po co dbać o pozostałości po Niemcach? Kiedy tymczasowość stała się na zawsze, o poniemieckie kamienice i domy winno zatroszczyć się państwo, lecz władza nie bardzo się tym interesowała. Po transformacji brak pieniędzy nie pozwalał mieszkańcom na naprawy i remonty i tak czas nadwerężał budowle. Obecnie po latach w Wałczu dużo się zmieniło, powstało wiele nowych budynków, lecz nadal niemal na każdej ulicy widzimy efekty pracy dawnych mieszkańców Deutsch Krone. Przecież większość szkół, kościołów, czy budynków użyteczności publicznej liczy ponad 100 lat i jest poniemiecka. Podobnie jak spora cześć domów i kamienic. Jednak kiedy budowle z pierwszej grupy najczęściej trzymają się świetnie, spora cześć tych drugich wygląda znacznie gorzej. Niektóre jeszcze bronią się bardziej wytrzymałą na działanie warunków atmosferycznych czerwoną cegłą z której powstały, inne natomiast toczy wilgotny liszaj. Wystarczy przejść się Aleją Zdobywców Wału Pomorskiego, Piłsudskiego czy innymi ulicami i zobaczyć, jak wspaniałe kiedyś budowle coraz bardziej chylą się ku ziemi.

Być może to niezły pomysł jaki padł podczas jednej z sesji Rady Miasta, aby samorząd wspólnotom mieszkaniowym zarządzającym dużymi kamienicami udzielał pożyczki na naprawy i remonty. Aby za te środki można było przywrócić budynkom dawną świetność. Pewnie wiązałoby się to ze współpracą z konserwatorem zabytków, a więc i z większymi kosztami, więc tym bardziej pomoc samorządu byłaby wskazana. Jednak należałoby uważać, aby nie powstało coś na wzór potiomkinowskich wsi. To gubernator Nowej Rosji Potiomkin w 1787 roku posłużył się mistyfikacją. Zorganizował dla cesarzowej Rosji Katarzyny II przejażdżkę Dnieprem. Na rozkaz gubernatora wzdłuż rzeki wybudowano kilka wiosek składających się tylko z fasad, a poza tym nic więcej nie było. Przebrani za wieśniaków wynajęci ludzie wznosili okrzyki na cześć carycy, aby cesarzowa była przeświadczona, że jej poddanym wspaniale się żyje.

Pokazujące dawną świetność budynki powinny być odrestaurowane, abyśmy my, obecni mieszkańcy Wałcza nie wstydzili się przed duchami dawnych mieszkańców Deutsch Krone, że nie umiemy zadbać o spuściznę po poprzednikach.

piotr

PS W literaturze i prasie często są używane terminy poniemieckie, czy też pożydowskie mienie. Jestem ciekawy czy na terenach, które przed 1939 rokiem znajdowały się w granicach II Rzeczypospolitej funkcjonuje termin popolskie?

 

(P.K)

Co sądzisz na ten temat?

podoba mi się 0
nie podoba mi się 0
śmieszne 0
szokujące 0
przykre 0
wkurzające 0
facebookFacebook
twitterTwitter
wykopWykop
komentarzeKomentarze
REKLAMA
REKLAMA

komentarz (33)

UdogodnieniaUdogodnienia

16 2

Był gaz , była woda , kanalizacja , prąd też , łazienka , spiżarnię , w piwnicach pralnie z wielką wanna i kolumna do podgrzania wody , było nawet takie urządzenie - wirówka na korbkę odsaczajaca wodę z prania , wielkie , piękny strych , u nas w łazience stała piękna , miedziana kolumna do podgrzania wody do kąpieli , były kafelki w łazience , kuchni ,położone tak idealnie ,że do tej pory nie spotkałem fachowca ,który by tak położył płytki , wanien też już takich nie ma , w moim domu wanna służyła do lat 90 tych , nie była poobijana , biała i trzymała ciepło , uchwyty do baterii rarytas , baterie miedziane , dla wielu Polaków to był luksus , którego przedtem na oczy nie widzieli . 15:32, 06.02.2021

Odpowiedzi:1
Odpowiedz

olekolek

3 0

Teraz masz w sklepie budowlanym sama chinszczyzne.Samo badziewie/Materialy budowlane rowniez.Odpady i jeszcze nie wiesz czym robisz 21:55, 09.02.2021


Wujek Dobra RadaWujek Dobra Rada

18 1

No właśnie. Sama niestety albo stety prawda. Kamienice mają piękne zdobienia, gdzie teraz już nikt takich nie robi, bo nikt nie potrafi. Niektóre posiadają także balkony narożne z pięknie zdobionymi balustradami np. na przeciwko kościoła św. Mikołaja na al. Zdobywców Wału Pomorskiego czy Okulickiego nad pracownią " Galeria Pod Aniołami". Większość z tych budynków ma jeszcze oryginalną farbę jaką je szkopy pomalowali. No, ale niestety, to już nie wygląda, bo są po prostu te kamienice brudne... W tych czasach niby wszystko jest. Są najnowsze technologie budowlane oraz materiały. No i co z tego? Skoro farba na elewacji bloku rok po remoncie i większej ulewje po prostu spłynęła... 01:30, 07.02.2021

Odpowiedzi:2
Odpowiedz

szkopy ?szkopy ?

1 3

Na ja, Polacken. ... Miło ? 19:46, 08.02.2021


tytustytus

3 0

splynela bo farbe na jeden blok rozrobili na cale osiedle a reszte pomalowali swoje domy albo poszlo 21:53, 09.02.2021


gggggg

14 1

W całej Polsce mnóstwo pałaców się rozpada, Niemcy szanowali jakość i piękno, Polacy wolą stawiać nowobogackie tandetne pasztety 13:07, 07.02.2021

Odpowiedzi:1
Odpowiedz

SDSD

1 2

Nie polacy a *%#)!& Prawdziwy Polak doceni, tylko nowobogackie pospólstwo nie. 13:28, 07.02.2021


PLPL

5 4

Kto nie zna historii Polski, ten tęskni do Europy. 13:07, 07.02.2021

Odpowiedzi:1
Odpowiedz

++++

2 0

Domyslam sie ze Ty za Europa nie tesknisz. 20:27, 07.02.2021


WałczaninWałczanin

3 18

Widać niektórzy tęsknią do "heimatu". Tęskno im do niemiec. 13:08, 07.02.2021

Odpowiedzi:2
Odpowiedz

MarioMario

12 2

Przecież tu nie chodzi o tęsknotę za Niemcami tylko o dbanie o te kamienice, które są zabytkowe i pięknie wyglądają szczególne te po renowacji. Proszę zobaczyć obok banku PKO pięknie wyremontowana kamienica. 13:38, 07.02.2021


.-.-

4 0

Oj Walczanin
ale masz zryty berecik o czym jest mowa w tym atrykule? Pokaz tylko jeden budynek w Walczu wybudowanym po wojnie ktory dorownywalby np. poczcie lub kosciolowi sw.Mikolaja

"Widać niektórzy tęsknią do "heimatu". Tęskno im do niemiec. "

Skoro tak twierdzisz to na pewno masz na to dowody........
Ja osoboscie znam wiele osob z Walcza ktorzy wyjechali do tych nielubianych Niemiec.....ale nikogo z Niemiec ktory by przyjechal do Walcza (oczywiscie nie mowiac o urlopie)
21:02, 07.02.2021


Czesio z cmentarzaCzesio z cmentarza

1 11

Tak, tak zadbajmy o te pozostałości, odrestaurujmy wszystko w końcu niebawem znów pezyjdzie tu nazistom zamieszkać 16:22, 07.02.2021

Odpowiedzi:1
Odpowiedz

..I....I..

5 0

Oczywiscie piszesz o polskich nazistach 20:24, 07.02.2021


RusRus

0 0

A o tą willę po Ewie Braun kto dba? Stale stoi pusta a mimo to jest doskonale zadbana. 19:20, 07.02.2021

Odpowiedzi:1
Odpowiedz

t.g.t.g.

2 0

Hitler przyjeżdża raz na tydzień i sprząta ;-) 05:58, 09.02.2021


aaaaaa

12 0

moim skromnym zdaniem wszystkie te elewacje powinno wyremontować miasto, przez dziesiątki lat ludzie płacą czynsze i zero remontów jak z zewnątrz tak i wewnątrz,a jak ludzie wykupią to remontują na własny koszt od podłóg po sufity ! ale elewacje to miasto powinno dawno remontować a nie skwerki , placyki tworzyć, bo Zdobywców jak po okupacji - wstyd 21:33, 07.02.2021

Odpowiedzi:1
Odpowiedz

dadasdadas

7 0

Trzeba socjalnie utrzymywać setki nierobów to nie ma na wyższe cele 13:19, 08.02.2021


MimalaMimala

1 0

Książkę "Poniemieckie " napisała Karolina Kuszyk - nie Katarzyna. 21:35, 07.02.2021

Odpowiedzi:0
Odpowiedz

ja do Rusja do Rus

0 0

Troszke jasniej prosze .....o ktorej willi piszesz? Eva Anna Paula Braun (ku scislosci tak sie nazywala)
Miala wraz ze swoim adoratorem kilka rezydencji w ktorych przebywala. Najczesciej i najdluzej przebywala w Berghof (Obersalzberg) ktora wysadzili w powietrze amerykanie. Czy owa posiadlosc ma byc tak zadbana?
Jezeli tak to chyba nie uwazalem zbytnio na lekcjach historii. 22:01, 07.02.2021

Odpowiedzi:1
Odpowiedz

Rus Rus

0 1

Berghof / itd/ i owszem jest znane wszem i wobec. Tyle że to rezydencja Hitlera. Ja napisałem o jej willi w Wałczu. 09:14, 08.02.2021


REKLAMA

ZorgZorg

9 1

Kamienice w miescie Walcz sa przepiekne tylko nikt o to nie dba. Wiadomo ze wszystko wymaga remontu szczegolnie po tylu latach. Jakos Urzad Miasta pieknie wyremontowany i inne placowki tez. Ale co sie dzieje wokolo nikt oka nie przylozy. Tynki starych kamienic leca na przechodnich gdzie takie budowle w centrum miasta powinny swieci przykladem i byc wizytowka naszego pieknego miasta otoczonego jeziorami i lasami. Lecz lepiej polozyc chodnik lub przyjac inne inwestycje korzystne dla wiadomo kogo na poboczu miasta. Moze za kolejne 100 lat ktos otworzy oczy i zacznie dzialac. 00:05, 08.02.2021

Odpowiedzi:0
Odpowiedz

brzdakradoslawbrzdakradoslaw

5 0

Jeśli chodzi o Lwów to Ukraińcy mają jakąś alergię czy też fobię na wiadomość że miasto było polskie i uparcie twierdzą, że to mienie poaustryjackie. 07:03, 08.02.2021

Odpowiedzi:0
Odpowiedz

Artur Głowacki Artur Głowacki

1 9

Poniemieckie i bez szacunku niszczone.. pozdrowienia dla wszystkich Artur Głowacki www.artur-glowacki.pl und wünschen Ihnen einen schönen Tag Artur Goowacki 661-038-888 www.artur-prezydent.pl w 16:03, 08.02.2021

Odpowiedzi:0
Odpowiedz

Suski Suski

2 6

Ja będę razem z nową żoną głosował na Artura Głowackiego. on ma już dobrą stronę www.Tuczno24.pl i ma duże doświadczenie Estera mu zaśpiewa i będzie dobrze bo ten z pisu €tylko na kasę patrzy... 16:06, 08.02.2021

Odpowiedzi:0
Odpowiedz

ja do Rusja do Rus

2 1

Ach rezydencja Hitlera......tz. ze Evy tam nie bylo..... choroba, a jednak nie uwazalem na lekcjach historii. 18:17, 08.02.2021

Odpowiedzi:0
Odpowiedz

do Jado Ja

3 0

Eva w Berghofie była. No i setki innych gości/ nie równocześnie/ bo taki jej był status. Kochanka to kochanka- a współcześnie to pewnie miała by miano partnerki .Ten się zmienił / na chwilę/ w kwietniu 45 r. Ale ani razu nie pisałem o tej alpejskiej norze Hitlera ani o żadnej innej, i jak co nieco o niej wiesz to ok. Interesuje mnie wątek wałecki. Nie jestem pewien czy jest prawdziwy. Myślałem ,że ktoś mający lepsze rozeznanie zareaguje. 22:07, 08.02.2021

Odpowiedzi:0
Odpowiedz

XXXXXX

2 0

Ludzie nie maja pracy,idzie ogromny kryzys a oni pisza o pozyczce na remont domu,ktory to jak nie splacisz kredytu i tak ci zabiora.Oni naprawde szukaja wariata.Obudzcie sie ludziska bo oni was bacznie obserwuja.Wy ich nie widzicie ale oni was.Przy okazji beda napedzac firmom kase ktore to i tak zbankrutuja



21:51, 09.02.2021

Odpowiedzi:0
Odpowiedz

Walczaka bylaWalczaka byla

2 0

Jak widzę stare zdjęcia Walcz był piękny teraz z roku na rok tragedia. Zgadzam się z kimś co ktoś wcześniej napisał lepiej zburzyć i postawić nowobogackie nie ma szacunku do "statego" przykre mieszkam w uk i tu się stare szanuje w Polsce nie 17:17, 25.02.2021

Odpowiedzi:0
Odpowiedz

WALDEK - SZCZECINWALDEK - SZCZECIN

2 0

w Szczecinie - też bieda jak w wałczu - co niemiec dał to żydzi niszczą sukutecznie - PRZEKLINAM TE BIEDNE PARTIE POLITYCZNE - W KORYCIE W URZĘDACH ZACUMOWANE JAK OKRĘTY W PORCIE - DO ZŁOMOWANIA 08:30, 05.05.2021

Odpowiedzi:0
Odpowiedz

andrzej Ejowaandrzej Ejowa

1 0

co to za tragedie tu ludzie wypisują zobacz stronę www.walcz.pl 08:37, 05.05.2021

Odpowiedzi:0
Odpowiedz

REKLAMA

no,nono,no

1 1

WWW.PREZYDENT1.PL . WWW.TUCZNO24.PL .. https://youtu.be/z9YpX1dKIdo . WWW.ARTUR-PREZYDENT.PL . https://youtu.be/EaB4NdXzbFY .. WWW.TUCZNO24.PL . https://youtu.be/0K1HfchTjVA . WWW.TUCZNO24.PL
WWW.PREZYDENT1.PL , https://youtu.be/m_WLRf3M4eA . WWW.ARTUR-PREZYDENT.PL . https://youtu.be/m_WLRf3M4eA . . , https://youtu.be/QJksWY0JpWE . WWW.TUCZNO24.PL ,. 08:37, 05.05.2021

Odpowiedzi:0
Odpowiedz

Stepan BanderaStepan Bandera

0 0

Dobrze, że Niemcy coś po sobie zostawili, bo pewnie do tej pory potomkowie Ukraińców którzy zasiedlili Wałcz mieszkali by w ziemiankach i lepiankach... 10:06, 18.05.2021

Odpowiedzi:0
Odpowiedz

REKLAMA
REKLAMA
0%