Czy w Polsce jeden polityk może zamknąć firmę? Wkrótce TAK.

Projekt ustawy (druk sejmowy 3003) w opinii wielu prawników i przedsiębiorców to powrót do czasów, w których to urzędnik jednoosobową decyzją administracyjną decydował o być albo nie być polskiego biznesu. Ten dokument, wprowadzający rozwiązania dotyczące tak zwanych środków ograniczających, pod pozorem walki z zagraniczną dezinformacją przyznaje władzy wykonawczej bezprecedensowe i niebezpieczne narzędzia. Czy jeden podpis polityka i nieprecyzyjnie sformułowany przepis wystarczą, by z dnia na dzień zniszczyć dorobek całego życia?

Sejm uchwalił rządowy projekt ustawy o środkach ograniczających. Głównym celem deklarowanym przez projektodawców jest dostosowanie polskich przepisów do unijnej dyrektywy 2024/1226 oraz stworzenie mechanizmu nakładania krajowych sankcji. Kluczową rolę ma w tym procesie odgrywać Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, który zyskuje prawo do wydawania decyzji o wpisaniu firmy lub osoby fizycznej na krajową listę sankcyjną. Konsekwencje takiego wpisu są drastyczne, ponieważ obejmują natychmiastowe zamrożenie majątku i rachunków bankowych, zakaz uczestnictwa w przetargach publicznych, a nawet ustanowienie zarządu przymusowego.

Analiza prawna projektu ujawnia jednak szereg rozwiązań, które budzą fundamentalny sprzeciw i odbiegają od standardów państwa prawa. Największym zagrożeniem jest posłużenie się niedookreśloną przesłanką tak zwanego prowadzenia lub wspierania obcej manipulacji i ingerencji w środowisku informacyjnym. Ponieważ ustawa nie definiuje precyzyjnie tych pojęć, w praktyce otwiera to ogromne pole do czysto uznaniowego traktowania krytyków politycznych i niezależnych podmiotów gospodarczych. Co więcej, o tak potężnych sankcjach nie decyduje niezawisły sąd w procesie z udziałem dowodów, lecz minister w trybie administracyjnym. Co gorsza, decyzja ta wchodzi w życie natychmiast z momentem publikacji w Biuletynie Informacji Publicznej, a ewentualne odwołanie do sądu administracyjnego nie wstrzymuje jej wykonania. Dodatkowo ustawodawca przewidział drastyczne kary finansowe sięgające nawet dwudziestu milionów złotych oraz odpowiedzialność karną. W tym modelu tradycyjna procedura sądowa i domniemanie niewinności ustępują miejsca natychmiastowej egzekucji o charakterze politycznym.

Wyobraźmy sobie dobrze prosperującą polską firmę technologzną, która od lat buduje swoją pozycję na rynku, inwestuje kapitał i zatrudnia setki pracowników. Pewnego dnia jej zarząd publicznie krytykuje założenia nowej polityki gospodarczej albo publikuje raport wykazujący błędy w działaniach resortu rządowego, a dokument ten zostaje powielony przez zagraniczne media. Tydzień później w BIP pojawia się decyzja MSWiA o wpisaniu firmy na listę sankcyjną za rzekome wpisywanie się w obcą manipulację informacyjną. W jednej sekundzie następuje kompletny paraliż. Banki blokują rachunki, uniemożliwiając wypłatę pensji dla pracowników, kontrahenci masowo zrywają umowy z obawy przed karami, a serwery i nieruchomości zostają zamrożone. Nawet jeśli po wielu miesiącach czy latach Naczelny Sąd Administracyjny przyzna przedsiębiorcy rację i uchyli bezprawną decyzję, firma dawno przestanie istnieć, klienci odeszli, a majątek został zlicytowany. To nie jest skuteczna walka z dezinformacją, lecz gilotyna zawieszona nad polskim biznesem.

Przedstawiciele rządu przekonują, że państwo w dobie zagrożeń hybrydowych musi posiadać instrumenty szybkiego reagowania. Granica między konieczną ochroną bezpieczeństwa narodowego a bezkarnością władzy przebiega jednak tam, gdzie kończy się kontrola niezawisłego sądu. Jeśli ustawa wejdzie w życie w obecnym kształcie, polski biznes znajdzie się w strefie ciągłego ryzyka politycznego, w którym o przetrwaniu firmy decydować będzie nie jej rynkowa wartość, lecz łaska urzędników w Warszawie.

autor: Piotr Kurzyna