Co łączy Wałcz ze Smokiem Wawelskim? Więcej niż myślisz.

U wejścia na Cmentarz Wojenny Żołnierzy Wojska Polskiego i Armii Radzieckiej w Wałczu staje każdy, kto chce oddać hołd bohaterom walk o przełamanie Wału Pomorskiego. Wita ich potężna, dynamiczna grupa rzeźbiarska – dzieło jednego z najwybitniejszych polskich rzeźbiarzy XX wieku, prof. Bronisława Chromego. Co ciekawe to ten sam rzeźbiarz spod ręki którego wyszedł Smok Wawelski w Krakowie czy też Pomnik Lotników w Anglii.

Co przedstawia pomnik na cmentarzu wojenny w Wałczu?

Rzeźba usytuowana na masywnym, trapezowatym cokole przedstawia trzech żołnierzy w pełnym rynsztunku bojowym. Postać na pierwszym planie, ubrana w wojskowy płaszcz i hełm, w gwałtownym, ekspresyjnym geście unosi prawą rękę, wskazując kierunek natarcia. Za nim podążają dwaj kolejni towarzysze broni, tworząc zwartą, pełną napięcia kompozycję. Na szczęście politycy jeszcze nie wpadli na pomysł, aby miejsce, gdzie leży mnóstwo rosyjskich żołnierzy zamknąć na czas wojny na Ukrainie.

Na frontowej ścianie cokołu wyryto Krzyż Grunwaldu oraz datę 1945. Z boku umieszczono tablicę upamiętniającą ponad  żołnierzy poległych na przełomie stycznia i lutego 1945 roku w krwawych walkach o przełamanie pasma umocnień Wału Pomorskiego.

Jaka jest historia powstania pomnika w Wałczu?

Cmentarz na tzw. Bukowinie w Wałczu powstawał stopniowo w wyniku wieloletnich prac ekshumacyjnych prowadzonych na terenie Pojezierza Wałeckiego. Uroczyste otwarcie nekropolii nastąpiło w październiku 1962 roku. Dopełnieniem całego założenia stał się pomnik odsłonięty w drugiej połowie lat 60. XX wieku. Projekt architektoniczny wyszedł od Edmunda Majkowskiego, natomiast wykonanie formy rzeźbiarskiej powierzono wschodzącej gwieździe polskiej rzeźby monumentalnej – Bronisławowi Chromemu.

Kim był twórca pomnika Prof. Bronisław Chromy (1925–2017)?

Bronisław Chromy to postać legendarna dla polskiej sztuki powojennej. Profesor krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych, członek wybitnej grupy twórców związanych z kabaretem Piwnica pod Baranami, zasłynął jako artysta niezwykle wszechstronny – rzeźbił w kamieniu, brązie, medaliostwie, a także malował.

Urodził się w 1925 roku w Leńczach koło Lanckorony. Swoje życie artystyczne związał na stałe z Krakowem, gdzie ukończył ASP w pracowni samego Xawerego Dunikowskiego. Chromy wypracował unikalny styl – jego rzeźby charakteryzują się organicznymi, ciętymi i ekspresyjnymi formami, a także wybitnym wyczuciem materiału, łączącym szorstką fakturę kamienia lub metalu z dynamiką postaci.

Jakie są najsłynniejsze dzieła Bronisława Chromego?

Dorobek Chromego obejmuje setki rzeźb plenerowych i kameralnych w Polsce oraz na świecie, jednak kilka jego prac stało się prawdziwymi ikonami polskiej kultury:

Smok Wawelski w Krakowie (1969) – najpopularniejsza i najbardziej rozpoznawalna rzeźba artysty, usytuowana u stóp Wawelu nad Wisłą, z charakterystyczną funkcją ziania ogniem.

Pomnik Psa Dżoka w Krakowie – wzruszający symbol psiej wierności na Bulwarach Wiślanych.

Pomnik Partyzantów na Porytowym Wzgórzu (1974) – gigantyczna, monumentalna kompozycja w Lasach Janowskich, uznawana za jedno z najważniejszych dzieł rzeźby pomnikowej w Polsce.

Fontanna Grajków na Placu Wolnica w Krakowie (1970).

Pomnik Żołnierzy Polski Walczącej w Krakowie (1992).

Pomnik Lotników Polskich w Brookwood (Wielka Brytania) – upamiętniający polskich pilotów walczących w Bitwie o Anglię.

Pomnik przy cmentarzu wojennym w Wałczu stanowi znakomity przykład wczesnego, dojrzałego okresu twórczości Bronisława Chromego, w którym mistrzowsko połączył surowy monumentalizm z przejmującym tragizmem i dynamiką walki. To dla Wałczan miejsce do dumy, a dla turystów miejsce warte do odwiedzenia i dobrze jakby lokalna społeczność znała te informacje i mogła się nimi podzielić. 

PK